Demir-Çelik KOBİ'de Atık Isı Geri Kazanımı Hesaplaması
Demir-çelik üretimi, Türkiye'nin en enerji yoğun sanayi kollarından biridir. Elektrik ark ocakları (EAF), tav fırınları ve sürekli döküm hatları, üretim sürecinin her aşamasında yoğun ısı enerjisi tüketir. Aynı zamanda bu prosesler çıkış sıcaklıkları 300-900°C arasında değişen baca gazı akışları üretir; bu ısının büyük bölümü bugün atmosfere salınmaktadır.
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) kapsamında demir-çelik sektörü 2026'dan itibaren tam yükümlülük dönemine girecektir. Atık ısı geri kazanımı, hem doğrudan maliyet tasarrufu hem de CBAM fatura azaltımı açısından kritik bir yatırım hamlesi hâline gelmiştir.
Demir-Çelik Tesisinde Atık Isı Kaynakları
Bir elektrik ark ocağı (EAF) tesisinde başlıca atık ısı kaynakları şöyle sıralanabilir: EAF baca gazı (900-1200°C çıkış), tav fırını baca gazı (400-700°C), sürekli döküm soğutma suyu (60-90°C) ve soğutma fanı egzoz havası. Her kaynak farklı sıcaklık seviyesi ve akış debisine sahip olduğundan geri kazanım teknolojisi seçimi kaynak özelliklerine göre belirlenir.
Orta ölçekli bir EAF tesisi (150.000 ton/yıl kapasitesi) için baca gazından kaynaklanan atık ısı potansiyeli yıllık 50.000-80.000 GJ düzeyinde olup bu, 14-22 milyon kWh'lik elektrik eşdeğerine karşılık gelir.
Sıcaklık Seviyesine Göre Teknoloji Seçimi
ORC (Organik Rankine Çevrimi) Teknolojisi
ORC, suyun yerine düşük kaynama noktalı organik bir akışkanı kullanan bir ısı-güç dönüşüm sistemidir. 100-500°C sıcaklık aralığındaki atık ısıyı elektriğe çevirmede geleneksel buhar türbinlerine göre belirgin avantajlar sunar.
ORC sisteminin en büyük üstünlüğü, kısmi yük performansıdır; üretim kapasitesi düşse bile elektrik üretimini verimli biçimde sürdürür. Ayrıca bakım gereksinimi düşüktür ve uzaktan izleme ile yönetilebilir.
ORC Sistem Parametreleri
150.000 ton/yıl kapasiteli bir EAF tesisi için ORC boyutlandırma örneği:
Isı Eşanjörü Boyutlandırma
CBAM Bağlantısı: Emisyon Azaltımı Değeri
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), demir-çelik ürünleri ihracatçılarının beyan ettiği karbon emisyonu üzerinden ücret tahsil eder. Atık ısı geri kazanımı sayesinde tesis enerji tüketimini düşürerek ton başına CO₂ emisyonunu azaltır; bu da CBAM yükünü doğrudan etkiler.
Örnekle somutlaştıralım: 2 MW'lık ORC sistemi yıllık yaklaşık 12 milyon kWh elektrik üretirse, bu miktar şebekenin ortalama emisyon faktörüyle hesaplandığında yıllık 5.000-7.000 ton CO₂ azaltımına eşdeğer olur.
CBAM Tasarrufu Hesabı
Amortisman Analizi
Orta ölçekli bir EAF tesisi için 2 MW ORC sistemi yatırım ve geri dönüş hesabı:
Yatırım Maliyetleri
Yıllık Getiriler
Sıkça Sorulan Sorular
ORC sistemi kurulumu üretimi aksatır mı?
ORC sistemi baca gazı hattına paralel bağlanır; ana üretim hattına doğrudan müdahale gerekmez. Devreye alma aşamasında 2-3 günlük planlı duruş yeterlidir. Sistem çalışmadığında baca gazı bypass hattından geçer, üretim kesintisiz devam eder.
CBAM kapsamında atık ısı geri kazanımı nasıl belgelenecek?
CBAM beyanında kullanılan emisyon hesaplaması, tesisin gerçek enerji tüketim verilerine dayanır. ORC sistemi bağımsız sayaçlarla ölçülen elektrik üretim verisini sağlar; bu veri, satın alınan elektrik miktarını düşürerek ton başına dolaylı emisyon faktörünü azaltır. Akredite doğrulama kuruluşu bu veriyi CBAM beyannamesinde onaylar.
Türkiye'de ORC sistemi kuran ve referans sahibi olan firmalar var mı?
Türkiye'de ORC teknolojisi öncelikle jeotermal enerji santrallerinde uygulanmıştır. Atık ısı uygulamaları ise görece daha yenidir. Turboden (İtalya), Orcan Energy (Almanya) ve Enertime (Fransa) gibi uluslararası firmalar Türkiye'de yerel iş ortakları aracılığıyla proje geliştirmektedir.
Bu yatırım için hangi finansman seçenekleri mevcuttur?
EBRD Türkiye Yeşil Enerji Finansmanı (TurSEFF, MidSEFF) kapsamında atık ısı geri kazanım projeleri uygun maliyetli kredi seçeneklerine erişebilmektedir. Bunun yanı sıra YEGM'in Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) desteği sanayi tesisleri için hibe imkânı sunmaktadır.
Sektörel enerji verimliliği projeleri ve EBRD proje raporlaması
İlgili Yazılar
Yeşil Finansman Nedir? KOBİ Sahipleri İçin Uygulamalı Rehber
Yeşil finansman, çevre dostu projelere özel düşük faizli kredi ve hibe imkânları sunan bir finansman modelidir. Türkiye'...
Yeşil Kredi Nedir, Kimler Kullanabilir? KOBİ'ler İçin Net Yanıtlar
Yeşil kredi, çevresel sürdürülebilirlik amacıyla kullanılmak üzere tasarlanmış, standart ticari kredilere kıyasla daha a...
Enerji Verimliliği Kredisi İçin 90 Günlük KOBİ Başvuru Planı
Enerji verimliliği kredisi başvurusu, doğru hazırlanmış bir takvimle çok daha hızlı ve başarılı sonuçlanır. 90 günlük ya...