Çevre Kanunu, 1983 tarihli 2872 sayılı kanundur ve Türkiye'de çevre korumaya ilişkin temel çerçeveyi kurar. İşletmeler açısından kanunun üç somut sonucu vardır: faaliyetine göre çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi alma zorunluluğu, belirli yatırımlar için ÇED süreci, ve bu yükümlülüklere uyulmaması hâlinde Madde 20 kapsamında idari para cezası.
Kanun tek başına okunmaz; yükümlülüğün ayrıntısı ona dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerde yer alır. Bir KOBİ için pratik soru "Çevre Kanunu ne diyor?" değil, "faaliyet konum ve kapasitem hangi yönetmeliğin kapsamına giriyor?" sorusudur.
Türkiye'de belirli büyüklük ve nitelikte sanayi ve altyapı yatırımları, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna dayalı olarak çıkarılan ÇED Yönetmeliği kapsamında Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecine tabi tutulmaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesi, ÇED sürecinin yasal dayanağını oluşturmaktadır. Güncel ÇED Yönetmeliği ise 25.11.2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olup çeşitli değişikliklerle güncellenmiştir.
Çevre İzni Kimler İçin Zorunlu?
Çevre izni yükümlülüğü sektöre göre değil, faaliyetin çevresel etki düzeyine göre belirlenir. Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, işletmeleri kirletici vasfı yüksek olanlar ve daha düşük etkili olanlar biçiminde sınıflandırır; sınıf, izin sürecinin hangi makam tarafından yürütüleceğini ve istenecek belgeleri belirler.
İzin konuları arasında hava emisyonu, atıksu deşarjı, gürültü ve derin deniz deşarjı yer alır. İşletme bu konulardan hangilerini kapsıyorsa, izin belgesi o konuları içerecek şekilde düzenlenir. Atık işleme, geri kazanım veya bertaraf faaliyeti yürüten işletmeler için ise izin belgesine ek olarak lisans gerekir.
Başvurular Entegre Çevre Bilgi Sistemi (EÇBS) üzerinden elektronik ortamda yapılır. Sürecin yürütülmesinde yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firmaları veya işletme bünyesindeki çevre görevlisi rol alır.
Kapsamda olup olmadığınız kapasite ve faaliyet koduna bağlı olduğundan, değerlendirme yürürlükteki Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği ekleri üzerinden yapılmalıdır.
Çevre Kanunu Madde 20 Cezaları Nedir?
Kanunun 20. maddesi, yükümlülük ihlallerine uygulanacak idari para cezalarını düzenler. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; bu nedenle güncel tutar için yürürlükteki tebliğe bakılmalıdır.
Cezaların yapısında iki nokta işletmeler açısından belirleyicidir. Birincisi, ceza ihlali sona erdirmez — izinsiz faaliyet devam ettiği sürece ceza tekrarlanabilir. İkincisi, bazı ihlallerde idari para cezasının yanında faaliyetin durdurulması yaptırımı da uygulanabilir; bu, ceza tutarının kendisinden çok daha ağır bir ticari sonuçtur.
ISO 14001 gibi bir çevre yönetim sistemi kurmanın en somut getirilerinden biri budur: mevzuat takibi sistematik hâle geldiğinden ihlal riski yapısal olarak düşer. Belgelendirme süreci için ISO 14001 sayfamıza bakabilirsiniz.
Çevre Görevlisi Bulundurmak Zorunlu mu?
Belirli nitelikteki işletmeler, çevre mevzuatına uyumu izlemek üzere çevre görevlisi istihdam etmek veya yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firmasından hizmet almak zorundadır. Yükümlülük, işletmenin çevre izni sınıfına bağlıdır.
Küçük ölçekli işletmelerde dışarıdan hizmet almak genellikle daha düşük maliyetlidir. Ancak dış hizmet, sorumluluğu işletmeden almaz: mevzuata uyumun hukuki muhatabı her hâlükârda işletmedir.
ÇED ile Çevre İzni Aynı Şey mi?
Hayır, ikisi farklı aşamalardır ve sık karıştırılır.
ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) yatırım kararı aşamasında yapılır: projenin çevresel etkileri henüz inşaat başlamadan değerlendirilir. Dayanağı 2872 sayılı Kanun'un 10. maddesi ve ÇED Yönetmeliği'dir.
Çevre izni ise işletme aşamasına ilişkindir: tesis faaliyete geçerken veya geçtikten sonra, emisyon ve deşarj değerlerinin sınırlar içinde kaldığını belgeler.
Sıralama önemlidir: ÇED'e tabi bir yatırımda ÇED süreci tamamlanmadan yatırıma başlanamaz. Yatırım planlamasında bu sürenin (proje niteliğine göre aylar sürebilir) takvime baştan yazılması gerekir.