atık ısı geri kazanımı baca gazı geri kazanımı kojenerasyon KOBİ

Atık Isı Geri Kazanımı: Sanayi KOBİ'leri İçin Rehber

📅 14 Mayıs 2026 ✍️ YeşilKOBİ Araştırma Ekibi ✓ İnceleme: YeşilKOBİ Editör Kurulu ⏱ 5 dk okuma
Kaynak notu: Bu içerik EBRD proje raporları ve Enerji Bakanlığı verileri esas alınarak hazırlanmıştır.

Türkiye'deki sanayi tesislerinde yakıt veya elektrik olarak satın alınan enerjinin önemli bir kısmı, baca gazları, soğutma suyu veya proses atık ısısı olarak atmosfere salınmaktadır. Bu kaybın büyüklüğü sektöre göre toplam enerji tüketiminin %15-40'ına ulaşabilmektedir.

Atık ısı geri kazanımı, halihazırda dışarıya atılan bu enerjiyi yakalamak ve proseste yeniden kullanmak anlamına gelir. Ek yakıt veya enerji maliyeti olmaksızın elde edilen bu ısı, en düşük maliyetli enerji olarak değerlendirilir.

Atık Isı Kaynakları ve Potansiyeli

Atık ısı, termal işlemler gerçekleştiren her sanayi tesisinde farklı biçim ve sıcaklıklarda ortaya çıkar. Geri kazanım yöntemi, büyük ölçüde atık ısının sıcaklık seviyesine bağlıdır.

Yüksek sıcaklıktaki atık ısı (300°C+) daha geniş kullanım alanı sunarken, düşük sıcaklıktaki atık ısı (80°C altı) daha özel teknolojiler gerektirir.

Sıcaklık Seviyesine Göre Atık Isı Kaynakları

Sıcaklık kategorileri ve tipik kaynakları:

  • Baca gazı sıcaklığı 200°C üzerindeyse doğrudan geri kazanım mümkündür
  • Kompresör soğutma suyu yılda yaklaşık 6.000-8.000 saatin %70-80 ısısını taşır
  • Atık ısı miktarı hesabı için enerji etüdü zorunludur

Isı Eşanjörü ile Geri Kazanım

Isı eşanjörü, farklı sıcaklık ve basınçtaki iki akışkanın birbiriyle temas etmeden ısı alışverişi yapmasını sağlar. Baca gazı ön ısıtıcısı (ekonomizer) ve kompresör ısı geri kazanımı bu kategorinin en yaygın uygulamalarıdır.

Ekonomizer, baca gazındaki ısıyı kullanarak kazan besleme suyunu veya prosese giren havayı önceden ısıtır. Bu sayede kazan yakıt tüketimi %5-15 oranında azalır.

Kompresör Atık Isı Geri Kazanımı

Kompresör atık ısısı en kolay geri kazanılan kaynaklardan biridir:

Baca Gazı Ekonomizeri

Büyük kazan veya fırın sistemleri için ekonomizer:

  • Eşanjör seçiminde akışkan korozyonu ve kirletici etkisi dikkate alınmalıdır
  • Plaka eşanjör, boru-manşon ve ısı borusu (heat pipe) olmak üzere üç ana tip vardır
  • Düzenli temizlik programı verim kaybını önler

Kojenerasyon (CHP): Isı ve Elektrik Birlikte

Kojenerasyon (Combined Heat and Power - CHP), yakıtı hem elektrik hem ısı üretmek için kullanan ileri bir teknolojidir. Geleneksel ayrı üretimde toplam verim %50-60 iken, kojenerasyonda %80-90'a ulaşılabilir.

Türkiye'de doğalgaz, biyogaz veya LPG ile çalışan kojenerasyon sistemleri, yüksek enerji tüketimli KOBİ'lerde ciddi maliyet avantajı sağlamaktadır.

Kojenerasyon Uygunluk Kriterleri

KOBİ'lerin kojenerasyon için uygun olup olmadığını belirleyen kriterler:

  • Kojenerasyon sistemleri 50 kW - 10 MW kapasitede mevcuttur
  • Yatırım maliyeti 2.500-5.000 TL/kW aralığındadır
  • Amortisman süresi genellikle 4-7 yıldır
  • EPDK üretim lisansı 500 kW üzeri sistemler için gereklidir

VAP Desteği Kapsamı ve Başvuru

Atık ısı geri kazanım projeleri, Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) hibesi için en uygun proje türleri arasında yer almaktadır. Hem enerji tasarrufu oranı hem de yatırım büyüklüğü değerlendirme kriterlerini karşılamaktadır.

VAP başvurusu için önce etüt raporunda bu yatırımın önerilmiş olması, ardından detaylı fizibilite hazırlanması gerekmektedir.

VAP Başvuru Hazırlığı

Atık ısı geri kazanımı VAP başvurusu için gerekli adımlar:

  • VAP değerlendirmesinde tasarruf miktarı ve maliyet etkinliği puanlamaya katkı sağlar
  • Atık ısı projeleri ortalama %35-45 tasarruf oranıyla güçlü profil çizer
  • Proje uygulaması için azami 18 ay süre tanınmaktadır

Atık Isı Geri Kazanımında Yatırım Fizibilitesi

Atık ısı geri kazanım yatırımının fizibilitesi üç temel değişkene bağlıdır: atık ısı kaynağının sıcaklığı ve debisi, bu ısının kullanılabileceği prosesin ihtiyacı ve enerji birim maliyeti. 300°C üzerindeki sıcaklıklarda atık ısı, buhar türbini aracılığıyla doğrudan elektriğe dönüştürülebilir. 80-300°C aralığındaki atık ısı için ORC (Organik Rankine Çevrimi) teknolojisi tercih edilmektedir. Daha düşük sıcaklıklar ise proses ısıtma, kurutma veya ısı pompalı sistemlerle değerlendirilebilir.

TEİAŞ'ın 2024 ızgara emisyon faktörü olan 0,43 kg CO₂e/kWh ile hesaplanan CO₂ azaltım değeri, ETKB VAP başvurusu ve CBAM raporlaması açısından kritik öneme sahiptir. Örneğin yılda 1.000 MWh atık ısı geri kazanımı, 430 ton CO₂ azaltımı anlamına gelir. Bu değer karbon muhasebesi ve sürdürülebilirlik raporlamasında önemli bir kalem oluşturmaktadır.

  • 300°C üzeri: buhar türbini ile elektrik üretimi
  • 80-300°C: ORC sistemi ile elektrik veya ısı geri kazanımı
  • 80°C altı: ısı pompalı sistemler veya proses ısıtma
  • VAP desteği: maliyet azami 2 milyon TL hibe
  • Geri dönüş süresi: tipik olarak 4-8 yıl

Sıkça Sorulan Sorular

Atık ısı geri kazanım sistemi için önce ısı kaynağı (fırın, kompresör, proses akışkanı vb.) sıcaklık ve debi ölçümleri yapılır. Enerji etüdü sırasında bu veriler toplanır ve hangi teknolojinin (ısı eşanjörü, ORC, absorpsiyonlu soğutucu) uygun olduğu belirlenir. ETKB lisanslı enerji denetim firması bu analizi yapabilir. VAP başvurusu için etüt raporu zorunlu belgedir.

Atık ısı geri kazanım yatırımı Enerji Bakanlığı VAP programı kapsamında %25-30 hibe desteği alabilir. KGF yeşil dönüşüm kefaleti ise kalan maliyet için %85'e kadar kefalet sağlar. EBRD ve EIB'nin aracı banka iklim kredileri de büyük ölçekli projelerde kullanılabilmektedir. Uygulanan TEİAŞ emisyon faktörüyle hesaplanan CO₂ azaltım miktarı başvuruyu güçlendirmektedir.

Absorpsiyon soğutma, atık ısıyı soğutma enerjisine dönüştüren bir teknolojidir. Özellikle yüksek soğutma yüküne sahip gıda, ilaç ve tekstil tesislerinde kullanılmaktadır. Atık ısıyı hem ısı hem soğutma olarak değerlendiren trijenerasyon sistemleri ise en yüksek toplam enerji verimliliğini sunan yaklaşımdır.

Atık ısı geri kazanım projelerinde karbon kredisi üretmek mümkündür. Gold Standard veya VCS protokolleri kapsamında doğrulanan projeler, sertifikalı emisyon azaltımı (CER) satabilir. Türkiye'de karbon piyasası mevzuatı gelişmekte olup ICAP izleme mekanizması çerçevesinde karbonsuzlaşma yatırımları kayıt altına alınmaktadır.

YeşilKOBİ Araştırma Ekibi
KOBİ Enerji Verimliliği Analistleri

Yeşil dönüşüm teknolojileri ve KOBİ enerji yönetimi alanında araştırma

İlgili Yazılar

Yasal Uyarı: Bu yazıda yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım danışmanlığı veya finansal tavsiye niteliği taşımaz. Gösterilen ürün bilgileri güncelliğini yitirmiş olabilir. Nihai koşullar için doğrudan ilgili bankaya başvurunuz.