GES kurulumu sonrasında üretilen enerjiyi tam olarak kullanamadığınızda ne olur? Şebekeye verilen fazla üretimin nasıl değerleneceği, yatırımın finansal başarısı açısından kritik bir sorudur. Türkiye'de bu konuyu düzenleyen iki mekanizma bulunmaktadır: YEKDEM ve mahsuplaşma (net metering).
YEKDEM Nedir?
YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması), yenilenebilir kaynaklardan elektrik üreten lisanslı santrallere, ürettikleri elektriğin belirli bir süre boyunca garantili bir fiyattan satın alınmasını sağlayan destek mekanizmasıdır. Amaç, yatırımcının gelir öngörülebilirliğini artırarak yenilenebilir yatırımın finanse edilebilmesini kolaylaştırmaktır.
Mekanizmadan yararlanmak için üretim tesisinin YEK Belgesi alması ve ilgili yıl için mekanizmaya kaydolması gerekir. Destek süresi ve fiyat, tesisin işletmeye giriş tarihine bağlı olarak belirlenir; yerli aksam kullanımı ek fiyat avantajı sağlayabilir.
Çatı GES Kuran KOBİ YEKDEM'den Yararlanabilir mi?
Çoğunlukla hayır — ve bu ayrım yatırım hesabının en sık yanlış kurulduğu noktadır. YEKDEM lisanslı üretim için tasarlanmıştır. KOBİ'lerin çatısına kurduğu tipik GES ise lisanssız üretim kapsamındadır ve farklı bir mekanizmaya, mahsuplaşmaya tabidir.
Bu nedenle "GES kurarsam YEKDEM fiyatından satarım" varsayımıyla yapılan geri dönüş hesapları gerçekleşmez. Lisanssız üretimde asıl kazanç, elektriği satmaktan değil satın almaktan kurtulmaktan gelir.
Mahsuplaşma (Net Metering) Nasıl Çalışır?
Lisanssız üretimde sayaç iki yönlü çalışır: tesisinizin ürettiği ve şebekeye verdiği elektrik ile şebekeden çektiğiniz elektrik aylık dönemde karşılıklı mahsup edilir.
Sonuç iki şekilde çıkar:
- Tükettiğinizden az ürettiyseniz, faturanız yalnızca aradaki fark kadar gelir. Kazanç, kaçınılan elektrik alım bedeli kadardır — yani perakende tarife üzerinden.
- Tükettiğinizden fazla ürettiyseniz, fazla üretim ilgili mevzuatta belirlenen usule göre değerlendirilir. Bu birim bedel, kaçındığınız perakende tarifeden düşüktür.
Bu asimetri, çatı GES boyutlandırmasının temel kuralını doğurur: sistemi kendi tüketiminizi karşılayacak şekilde ölçeklendirmek, fazla üretip satmayı hedeflemekten neredeyse her zaman daha kârlıdır. Öz tüketim oranı yükseldikçe geri dönüş süresi kısalır.
Yatırım Kararında Hangi Rakama Bakmalı?
Geri dönüş hesabının doğru girdisi YEKDEM fiyatı değil, işletmenizin ödediği perakende elektrik tarifesidir. Her kWh öz tüketim, o tarife üzerinden tasarruf demektir.
Tüketim profili de en az tarife kadar belirleyicidir. Üretimi gündüz saatlerinde yoğunlaşan bir işletme (imalat, market, otel, soğuk hava deposu) güneş üretimiyle doğal olarak örtüşür ve öz tüketim oranı yüksek çıkar. Tüketimi akşam yoğunlaşan bir işletmede aynı kurulum daha uzun sürede amorti eder.
Kendi kurulumunuz için tasarruf ve amortisman tahminini GES ROI hesaplayıcısı ile çıkarabilir, finansman seçeneklerini GES kredisi rehberinde karşılaştırabilirsiniz.