2023-2025 arası geçiş döneminin sona ermesiyle birlikte, 1 Ocak 2026'dan itibaren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) tam uygulamaya geçti. Artık AB'ye kapsam dahilindeki ürün ihraç eden her işletme — büyüklüğüne bakılmaksızın — iki temel yükümlülüğü yerine getirmek zorunda: doğrulanmış emisyon raporu sunmak ve CBAM sertifikası satın almak.
Türkiye'nin 2026 yılının ilk çeyreğinde İtalya ve İspanya gibi pazarlara yaptığı çelik ve alüminyum ihracatında hacim daralmaları gözlemlendi; analistler bunun önemli bir nedeninin uyum sürecine hazırlıksız yakalanmak olduğuna dikkat çekiyor.
CBAM Kapsamındaki Sektörler
- Demir ve çelik ürünleri (belirli GTIP kodları)
- Alüminyum ve alüminyum ürünleri
- Çimento ve çimento klingeri
- Gübre (amonyak, nitrik asit, üre dahil)
- Elektrik
- Hidrojen
CBAM Sertifikası Satın Alma Adımları
1. CBAM Kayıt Defteri'nde Yetkili Beyan Sahibi Olun
AB ithalatçısı (ya da dolaylı gümrük temsilcisi) TAXUD'un CBAM Geçiş Kayıt Defteri'nde yetkili beyan sahibi olarak kaydedilmeli. Bu kayıt, ithalatın gerçekleştiği AB üyesi ülke gümrük otoritesine yapılıyor.
2. Gömülü Emisyon Hesabı Yaptırın
İhracat edilecek ürünün üretiminde açığa çıkan Kapsam 1 emisyonları (ve uygulanabilir Kapsam 2), AB'nin belirlediği metodolojiye göre hesaplanmalı. Bu hesap, TÜRKAK akredite ya da AB tarafından tanınan bağımsız bir doğrulayıcı kuruluş tarafından onaylanmalı. Doğrulanmamış raporlar AB tarafından kabul edilmiyor.
3. CBAM Sertifikası Satın Alın
Sertifikalar, yetkili AB üyesi ülkesinin belirlediği satış platformundan Avrupa'nın AB ETS fiyatına endekslenen birim fiyatla satın alınıyor. 2026 yılı başı itibarıyla AB ETS fiyatı ton başına yaklaşık 60-70 Euro bandındaydı.
4. Yıllık CBAM Beyannamesi Verin
Her yıl 31 Mayıs'a kadar bir önceki takvim yılına ait ithal edilen miktarı ve gömülü emisyonu belgeleyen CBAM beyannamesi AB TAXUD sistemine yüklenmelidir.
5. Türkiye'de Ödenen Karbon Bedelini Mahsup Edin
Türkiye İklim Kanunu kapsamında işlerlik kazanacak ulusal ETS sistemi sayesinde, Türkiye'de ödenen karbon fiyatı CBAM sertifikası bedelinden düşülebilecek. Bu entegrasyon tamamlandığında maliyet yükü önemli ölçüde azalacak.
Uyumsuzluk Riski
CBAM beyannamesi vermeyenler ya da yanlış veri bildirenler, eksik sertifika başına ton başına 50 Euro'ya varan idari para cezasıyla karşılaşabilir; kasıtlı eksik bildirimde bu oran üç katına çıkabiliyor. Ayrıca uyumsuz firmaların yetkili beyan sahibi statüsü iptal edilerek AB'ye girişleri fiilen engellenebilir.
Küçük İhracatçı KOBİ'ler İçin Basitleştirme
AB, düşük hacimli ihracatçılar için bazı raporlama kolaylıkları sağlıyor; ancak sertifika alım yükümlülüğünde muafiyet yok. Özellikle yılda birkaç kez küçük partiler halinde çelik veya alüminyum ihraç eden KOBİ'ler için emisyon hesaplama maliyetini paylaşmak amacıyla sektör ortak emisyon platformlarına katılmak mantıklı bir seçenek olabilir.